ارزیابی خاصیت ضدباکتریایی محلول بهداشت دست "درموسپت"

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد گروه میکروب شناسی، مرکز مقاومتهای دارویی میکروبی، پژوهشکده بوعلی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران

2 استادیار گروه میکروب شناسی، مرکز مقاومتهای دارویی میکروبی، پژوهشکده بوعلی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

مقدمه
 دستها نقش مهمی در انتقال عفونتها در جامعه ایفا می‌کنند. باتوجه به اهمیت بهداشت دستها در کنترل عفونتها امروزه استفاده از محلول های بهداشت دست بر پایه الکل به دلیل عدم نیاز به آب و سرعت استفاده بالا و عدم صدمه به پوست به همراه خاصیت ضد‌عفونی‌کنندگی بالا ،بسیار مورد استقبال قرار‌گرفته‌است. هدف این آزمون تعیین میزان کارایی محلول بهداشت  دست درموسپت در مقایسه با ضدعفونی کننده مرجع می‌باشد.
روش‌کار
 براساس استاندارد ملی ایران بشماره 8512 ،آزمون بر 12 نفر داوطلب سالم انجام شد. به طوری که دستهای آنها در سوسپانسیون باکتری اشرشیاکلی غیربیماریزا آلوده شد، و نوک انگشتانشان قبل و بعد از استفاده از ضدعفونی‌کننده مرجع (پروپانل60%) و نیز محلول درموسپت در محیط TSB قرار داده‌شد و پس از کشت از رقتهای مختلف برروی محیطTSA ،تعداد میکروارگانیسمها به صورت لگاریتم دهدهی تخمین زده‌شد ،سپس با مقایسه ضریب کاهش درموسپت با مرجع با کمک آزمون آماری ویلکاکسون، میزان کارایی محلول درموسپت تعین گردید.
نتایج
میانگین لگاریتم ضرایب کاهش مرجع 5111/3 و درموسپت 7903/3 به دست آمد و بر اساس آزمون ویلکاکسون، در اختلاف لگاریتم ضریب کاهش درموسپت از پروپانل، مجموع رتبه‌های منفی برابر با 55 و مثبت برابر با 23 وp value = 1167/0 محاسبه شد.
نتیجه‌گیری
  با توجه به اینکه مجموع رتبه‌های منفی به دست آمده از مجموع رتبه‌های مثبت بیشتر است، کارایی درموسپت بیشتر از مرجع به نظر می‌رسد ولی بر اساس p value به دست آمده(1167/0) در سطح معنی‌دار 05/0 ،اختلاف معنی‌داری بین ضریب کاهش درموسپت و مرجع وجود ندارد و در‌نتیجه کارایی آن مشابه پروپانل می باشد. درنهایت با توجه به کاربرد ساده و سریع، عدم نیاز به آب و اثرضدعفونی کنندگی قابل قبول ،استفاده از محلول درموسپت جهت بهداشت دست توصیه می گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Antibacterial Efficiency of Hygienic Hand‌ Rub “Dermosept”

نویسندگان [English]

  • Maede Nakhaee 1
  • Mastureh Momen Heravi 1
  • kiarash Ghazvini 2
1 MA in Microbiology ,Avicenna research institute, Department of Microbiology and virology, Faculty of Medicine, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, IRAN
2 MD.,PhD Department of Microbiology and virology, Microbiology and Virology Research Center, Ghaem hospital, Ahmad abad avenue, Mashhad , Iran,
چکیده [English]

Introduction: Considering the importance of hand hygiene in controlling of infections, use of alcohol based hand rubs is strongly recommended because of being fast and not harmful for the skin despite high levels of disinfection's activity. The purpose of this study was the evaluation of a hygienic hand rub Dermosept in compareing with the reference hand rub.
 Materials and Methods: According to the national standard of Iran (8512), 12 volunteers were chosen. Their hands were contaminated with the nonpathogen bacteria E. coli and their fingertips were placed in TSB medium before and after use Dermosept and reference hands rub. Then the number of remaining microorganisms on their hands was measured. Based on Wilcoxon test, Dermosept’s performance was determined via comparison of decrease coefficient of Dermosept with the reference hand rub.
Results: Based on Wilcoxon test, the ensembles of the decrease coefficient logarithm of the reference and Dermosept were 3.5111 and 3.7903, respectively, and at the difference between the decrease coefficient logarithm of Dermosept and reference hand rub, total rating of negative equaled 55 and positive was 23, also p-value = 0.1167 was calculated.
Conclusion: With regard to the total sum of negative ratings which was higher  than positive ratings, it seemed that efficiency of Dermosept was better, but according to the p-value  (0.1167) at a meaningful level of 0.05, there weren’t significant differences between the coefficient reduction of Dermosept and reference, thus its performance was similar to propanol. Finally, use of Dermosept solution was recommended for hand hygiene due to simple and fast application, no need for water and acceptable antibacterial activity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dermosept
  • Hand Hygiene
  • Hand Rub
  • Antibacterial effect

مقدمه

 درموسپت یک محلول بهداشت دست حاوی الکل است که بدون نیاز به آب می تواند به عنوان جایگزین روشهای قدیمی شستشو وضدعفونی، برای دستها استفاده شود.

دستها نقش مهمی در انتقال عفونتها، به خصوص در مراکز بهداشتی _ درمانی و بعضی مراکز صنعتی مثل صنایع تولید غذا و همچنین در جامعه  ایفا می کند. بنابراین اهمیت بهداشت دست را در جامعه نمی توان انکار کرد.

هر ساله در سرتاسر جهان حدود 3-2 میلیون نفر به دلیل ابتلا به بیماریهای اسهالی میمیرند که بسیاری از آنها قابل پیشگیری است، مطالعات نشان میدهد که شستن دستها می تواند ابتلا به اسهال را تا 42-47% کاهش دهد و همچنین تخمین زده می شود که تنها شستن دستها با صابون می تواند هر ساله جان یک میلیون نفر را از مرگ نجات دهد(1).

عفونتهای بیمارستانی با باکتریهای مقاوم به آنتی بیوتیک موجب شیوع بیماری و همچنین افزایش هزینه های درمانی میشود. که یک فاکتور اصلی در انتقال آنها، بهداشت ضعیف دستها است (2)، کارکنان مراکز بهداشتی می توانند پاتوژنها را در هنگام مراقبت از بیماران دریافت کنند و به بیماران حساس منتقل کنند .بدین ترتیب باکتریهای مقاوم به درمان در بیمارستانها گسترش میابند(3). مطالعات مختلف بیان می کند که دستهای کارکنان مراکز بهداشتی ممکن است توسط پاتوژنهایی مثل استافیلوکوکوس اورئوس، کلبسیلا پنومونیه، گونه های انتروکک و کاندیدا کلونیزه شود. به طوری که حتی دستکش هم نمی تواند به طور کامل از کلونیزاسیون دستها جلوگیری کند(4). برای مدت 25سال طبق پیشنهاد گروه های بهداشت عمومی مثل 1CDC برای آلودگی زدایی و ضدعفونی کردن دستها از صابونهای آنتی باکتریال استفاده میشد تا اینکه در اکتبر 2002 این مراکز استفاده از محلول بهداشت دست های بر پایه الکل را به عنوان اولین انتخاب برای شستشوی دستها پیشنهاد کردند که این پیشنهاد به دلیل کارایی بالای این محلولهای بهداشت دست در محیط خارج از بدن موجود زنده و درون بدن موجود زنده در مقایسه با صابون های ضد میکروبی علیه باکتریهای مقاوم به آنتی بیوتیک و همچنین افزایش میزان پذیرش این محصولات توسط کارکنان مراکز بهداشت می باشد(2).

استفاده از محلولهای بهداشت دست به دلیل عدم نیاز به سینک دستشویی و آب و در نتیجه صرفه جویی در زمان و مصرف آب به همراه خاصیت ضدعفونی کنندگی قوی علیه باکتریها و به خصوص سویه های مقاوم به آنتی بیوتیکها و همچنین قارچها و ویروسها و نیز عدم صدمه به پوست و خشکی آن در اثر استفاده مکرر(بر خلاف صابونهای بهداشتی ) خصوصا اگر به همراه امولسیون و نرم کننده پوست باشد، در بسیاری از جوامع مورد استقبال قرار گرفته است.

عامل اصلی ضد میکروبی محلولهای بهداشت دست، الکل است که از سریعترین و موثرترین ضدعفونی کننده ها است، سه نوع اتانول ، نرمال پروپانل و ایزوپروپانل مناسبترین آنها برای استفاده برروی پوست هستند که در صورتی که 60-90% رقیق شوند بیشترین کارایی را خواهند داشت(3).میزان تاثیر و کارایی ضد میکروبی یک ماده ضدعفونی کننده از طریق محاسبه اختلاف log10 کلنی کانت قبل و بعد از استفاده از آن ارزیابی می شود(4). هدف از این آزمون، تعیین میزان کارایی محلول ضدعفونی کننده بهداشتی دست " درموسپت "  حاوی اتانول ، ایزوپروپانل، نرمال پروپانل، بنزالکانیوم کلراید و نرم کننده پوست،  محصول شرکت رضاراد در ضدعفونی کردن دستها در مقایسه با ضدعفونی کننده مرجع ( پروپانل 60%) میباشد که در صورت موثر بودن می تواند به عنوان محلول بهداشت دست مورد پیشنهاد قرار گیرد.

 

روش کار

این مطالعه در سال 1391 در مرکز تحقیقات مقاومتهای میکروبی دانشگاه علوم پزشکی مشهد بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره 8512 انجام شد.  بر اساس استاندارد مزبور آزمون بر 12 نفر داوطلب سالم بعد از مطالعه و امضای فرم رضایت نامه همکاری در طرح تحقیقاتی انجام شد(5).

دراین روش نوک انگشتان دستهای داوطلبان، با سوسپانسیون میکروارگانیسم، آلوده شده و تعداد میکروارگانیسمها، قبل و بعد از استفاده ضد عفونی کننده بهداشتی دست تخمین زده شد. نسبت دو مقدار به دست آمده را ضریب کاهش می نامند که بیانگر میزان کارآیی فعالیت ضد میکروبی فرآورده ضد عفونی کننده مورد آزمون می باشد. ابتدا قبل شروع کار باکتری مورد استفاده یعنی اشرشیا کلیK12 باشماره NCTC 10530 ( که باکتری غیر بیماریزا و جزء فلور طبیعی روده است ) را در دو لوله آزمایش محتوی 5 میلی لیتر محیط کشت TSB( تریپتون سویا براث) کشت داده و به مدت 18 تا 24 ساعت در دمای 36درجه سلسیوس گرمخانه گذاری کردیم. سپس این کشت را به دو بطری، هر کدام محتوی یک لیترTSB  منتقل کرده و 18 تا 24 ساعت در دمای 36درجه سلسیوس گرمخانه گذاری شد. به این ترتیب سوسپانسیون میکروبی یکنواختی به دست می آوردیم که حاوی حدودا تعداد باکتری بین cfu/ml108×2     و     cfu/ml 109× 2 (استاندارد مک فارلند) بود .افراد داوطلب ، دستها را به مدت 1 دقیقه با استفاده از صابون نرم جهت پاک کردن میکروب های گذرا شستشو داده و سپس با استفاده از حوله کاغذی کاملا خشک کردند .مایع آلوده کننده را در ظرف مناسب ریخته و دستها را به مدت زمان 5 ثانیه به طور عمودی و با انگشتان باز ، تا حدی که کف دستها کاملا پوشیده شود نگه داشتند. دستها را از مایع خارج و به مدت 3 دقیقه در هوا خشک کردند. پس از خشک شدن دستها ، نوک انگشتان را به مدت 1 دقیقه در ظرف پلیت که حاوی 10 میلیتر محیط کشت TSB (تریپتون سوی براث) بدون خنثی کننده قرار دادند. رقت های3-10 و4-10 از این مایع آزمون را با استفاده از محیط کشت تهیه کرده و از هر رقت 1/0 میلی لیتر در سطح پلیت حاوی محیط TSA (تریپتون سوی آگار) کشت و 18 تا 24 ساعت گرمخانه گذاری شد.( بدین صورت ارزش قبلی قبل از استفاده از ضدعفونی کننده مرجع یا درموسپت به طور جدا بررسی می شود.)بلافاصله پس از نمونه گیری و بدون ایجاد آلودگی ثانویه دستها، گروه های داوطلبان با ضد عفونی کننده مرجع و محلول درموسپت  طبق روش ذیل دستها را شستشو دادند.

3 میلی لیتر پروپانل 60 % (حجم/حجم) در کف دستهای خشک هر یک از داوطلبان ریخته و هر داوطلب به مدت زمان 30ثانیه محکم روی پوست دست را تا مچ را شستند تا پروپانول کاملا دستها رابپوشاند.و با 3 میلیتر پروپانول دیگر تکرار شد تا مدت زمان شستشو 60 ثانیه شود. سپس دستها با آب جاری به مدت 5 ثانیه نگه داشته شد و اضافه اب آن را با تکان دادن دستها گرفته گردید .بلافاصله بعد از انجام مراحل فوق نوک انگشتان داوطلبان داخل پلیت محتوی 10 میلی لیتر TSB  همراه با خنثی کننده به مدت 1 دقیقه قرار داده و به آرامی تکان می دهند( برای هر دست یک پلیت جداگانه استفاده می شود) و سپس از این محیط های رقیق نشده به مقدار 1و1/0  میلی لیتر و از رقت 1/0 ، به مقدار 1/0 میلی لیتر بر محیط کشت TSA که از قبل آماده شده بود ، کشت وسپس گرمخانه گذاری شد( برای به دست آوردن ارزش بعدی) .سپس داوطلبان دوباره به مدت یک دقیقه دستهای خود را با صابون شستند و دوباره برای هر داوطلب پس از آلوده کردن دستها، ارزش قبلی برای درموسپت گرفته شد. و پس از شستشو با 3 میلی لیتر محلول درموسپت بلافاصله ارزش بعدی (مطابق مراحل قبل در مورد پروپانل )گرفته شد. سپس بعد از 18 تا 24 ساعت گرمخانه گذاری در تمام پلیت ها  کلنی ها شمارش شدند.  تعداد(N) میکروارگانیسم موجود در آزمایه را بر حسب میانگین دو رقت متوالی با استفاده از فرمول زیر محاسبه شد:

مجموع کلنیهای شمارش شده از دو رقت متوالی

= N

 ج

1/ 1 ×   حجم تلقیح شده در هر پلیت بر حسب میلی لیتر

× رقت معادل با اولین رقت شمارش شده

سپس نتیجه آن به صورت لگاریتم دهدهی بیان شد و بعد  با استفاده از نمونه و مرجع،  به طور مجزا برای ارزشهای بعدی و ارزش های قبلی شمارش لگاریتمی از دست های راست و چپ هر داوطلب میانگین گرفته شد.

از اختلاف بین میانگین های لگاریتم ارزش قبلی و لگاریتم ارزش بعدی ، لگاریتم ضریب کاهش برای هر داوطلب به دست آمد. در نهایت با استفاده از اختلاف لگاریتم ضریب کاهش درموسپت از پروپانل با کمک  تست آماری ویلکاکسون ، نتایج بررسی و تفسیر شد.

نتایج

واریانس و میانگین نتایج به دست آمده برای 12 نفر به صورت لگاریتم 10 در جدول 1 نشان داده می شود. بر اساس آزمون ویلکاکسون،

در اختلاف لگاریتم ضریب کاهش درموسپت از پروپانل، مجموع رتبه­های منفی برابر  با 55 و مثبت برابر با 23 و ارزش P برابر با 1167/0 محاسبه شد.

 

بحث

مطالعات متعدد نشان داده اند که شستن دستها با آب و صابون، پاتوژنها را کاملا از روی دستها پاک نمی کند، از طرفی هم صابون قالبی و هم مایع ممکن است در حین استفاده، توسط باکتریهایی مثل پسودوموناس آلوده شوند(2)

در مقایسه ای که در مورد کارایی محلولهای آنتی باکتریال بر پایه الکل در مقایسه با همتای غیر الکلی آنها مثل کلروهگزادین گلوکونات 4% و پروویدون یودین 5/7% انجام شد، مشاهده شد که کاهش میکروبی بلافاصله پس از استفاده از محلولهای برپایه الکل بسیار چشمگیرتر بوده است(6).

برخلاف اینکه استفاده مکرر از صابون و محلولهای آنتی سپتیک دیگر موجب صدمه و خشکی پوست می شوند، استفاده زیاد از محلولهای ضدعفونی کننده الکلی تاثیر منفی پوست ندارند، به خصوص اگر همراه با امولسیون پوست باشند(7).

مطالعات دیگر حاکی از افزایش میزان پذیرش استفاده از محلولهای بهداشت دست در بین کارکنان بیمارستان در مقایسه با سایر روشهای سنتی است  که از دلایل آن می تواند عدم نیاز به سینک دستشویی و آب و همچنین سرعت بالای استفاده از آن باشد. استفاده از محلول بهداشت دستها، زمان شستشوی

 

 

 

 

 

 

دستها را از 60 ثانیه به 15 ثانیه تقلیل میدهد که اگر پرستاران بعد از مراجعه به هر بیمار این فعالیت را انجام دهند، مجموعا زمان استفاده از آب و صابون برای کل پرستاران بیمارستان 16 ساعت( 17% نیروی کاری) می شود که با استفاده از محلول بهداشت دست کل این زمان  به 3 ساعت (3% نیروی کاری) کاهش میابد(9).

استفاده از محلول بهداشت دستهای الکلی نه تنها درمحدوده های بیمارستانی توصیه می شود، بلکه طبق تحقیقاتی که در دانشگاه بقیه الله تهران در سال 1385 بر دستان افراد نظامی صورت گرفت، مشاهده شد که تعداد کلنی کانت شایع ترین باکتری در دست این افراد (استافیلوکوکوس های کوآگولاز منفی) پس از استفاده از محلول بهداشت دستها، 93% کاهش یافت در صورتی که پس از استفاده از آب و صابون کاهش معنی داری مشاهده نشد(6).

در این بررسی، با وجود اینکه ضریب کاهش درموسپت (790/3) از ضریب کاهش پروپانل (511/3) بیشتر است و همچنین مجموع رتبه های منفی به دست آمده در آزمون ویلکاکسون نیز از مجموع رتبه های مثبت آن بیشتر است، ولی با توجه به ارزش P به دست آمده (1167/0) در سطح معنی دار 05/0 ، این تفاوت معنی دار نیست (23، 55). به عبارتی کارایی محلول درموسپت در مقایسه با محلول ضدغفونی کننده مرجع( پروپانل 60%)  مشابه است .

 

نتیجه گیری

براساس نتایج به دست آمده و اطلاعات بیان شده، پیشنهاد می شود که به هدف کاهش عفونتهای بیمارستانی و انتشار باکتریهای مقاوم به آنتی بیوتیک و در نتیجه کاهش دوره درمان بیماران و کاهش هزینه های درمانی، محصولات ضدمیکروبی بر پایه الکل مثل درموسپت، در نقاط مختلف بیمارستانها مثل اتاق بیماران و راهروها و در محل دربهای خروجی قرار داده شوند تا پرسنل بیمارستان و مراجعین به خصوص در بخشهای عفونی و ICU در بین رسیدگی به بیماران از آن استفاده کنند.

استفاده از محلول درموسپت نه تنها در مراکز بهداشتی بلکه در همه مکانهای شلوغ که امکان انتقال آلودگی و بیماری زیاد است مثل مکانهای زیارتی و مذهبی، مدارس و نیز کارخانجات مواد غذایی و غیره توصیه می شود.



 

References:

 

1.             Jumaa P. Hand hygiene: simple and complex. Int  J Infect Dis 2005;9(1):3-14.

2.             Gordin FM, Schultz ME, Huber RA, Gill JA. Reduction in nosocomial transmission of drug-resistant bacteria after introduction of an alcohol-based handrub. Infec Control Hospital Epidemiol 2005;26(7):650-653.

3.             Picheansathian W. A systematic review on the effectiveness of alcohol‐based solutions for hand hygiene. Inter J Nurs Practice 2004;10(1):3-9.

4.             Widmer AF. Replace hand washing with use of a waterless alcohol hand rub? Clin Infect Dis 2000;31(1):136-143.

5.             Iran IoSaIRo. Microbiology of cosmetics - Chemical disinfectants and antiseptics – Hygienic handrub-Test method and requirements.31. (این رفرنس کتاب است یا مقاله؟فرمت ان اصلاح شود.)

6.             Hobson D, Woller W, Anderson L, Guthery E. Development and evaluation of a new alcohol-based surgical hand scrub formulation with persistent antimicrobial characteristics and brushless application. Am J Infect Cont 1998;26(5):507-512.

7.             Boyce JM, Kelliher S, Vallande N. Skin irritation and dryness associated with two hand-hygiene regimens: soap-and-water hand washing versus hand antisepsis with an alcoholic hand gel. Infect Cont Hosp Epidemiol 2000;21(7):442-448.

8.             Allegranzi B, Pittet D. Role of hand hygiene in healthcare-associated infection prevention. J Hosp Infect 2009;73(4):305-315.

9.       Voss A, Widmer AF. No time for handwashing? Handwashing versus alcoholic rub. Can we afford 100% compliance? Infect Control Hosp Epidemiol 1997; 18(3):205-208.